SAVAŞ KAÇ DON TEPKİSİ

Savaş-kaç-don tepkisi, vücudun tehlikeye girdiğinde verdiği doğal bir yanıttır. Karşıdan bir araba geldiğinde ya da hırlayan bir köpek sesi duyduğumuzda tehlikelere tepki vermemizi sağlayan bir tür stres ya da alarm tepkisidir. Bilinçli bir karar değildir. Otomatiktir ve onu kontrol edemezsiniz.

Saldırma, kaçma ya da donma tepkisi sırasında hormonal ve fizyolojik değişiklikler olur. Böylece kendimizi korumak için hızlı hareket etmemiz sağlanır. Aslında atalarımızın yıllar önce geliştirdiği hayatta kalma ve güvende olma içgüdüsüdür.

Savaş ve kaç tepkisinde aktif bir eylem vardır. Kalp atışı ve nefes alıp verme hızlanır, ağrı ve acı algısı düşer, işitme duyusu keskinleşir. Adrenalin ve stres hormonu olan kortizol salgılanır. Daha fazla terleyebilir veya soğuyabilirsiniz. Okul zili ya da yangın alarmı tepkiyi başlatabilir.

Donma ise dikkatli hareketsizliktir ve en ilkel savunma mekanizmasıdır. Organizmanın hayatta kalmak için en iyi şansı olan savaş ya da kaç tepkileri iptal edildiğinde ortaya çıkar. (3) Kalp hızı artabilir ya da azalabilir. Nefes tutulabilir ya da kısıtlanabilir. Tamamen hareketsiz kalır ve bir sonraki harekete beden hazırlanır.

NE OLUR?

Hırlayan bir köpek gördüğünüzde korkudan sorumlu beyin bölgesi (amigdala) uyarılır ve otonom sinir sistemini uyaran başka bir beyin bölgesine (hipotalamus) sinyaller gönderir. Otonom sinir sistemi ise ikiye ayrılır. Sempatik sinir sistemi savaş ya da kaç tepkisini yönlendirirken, parasempatik sinir sistemi donmayı tetikler. Nasıl tepki vereceğiniz, o anda hangi sistemin yanıta hakim olduğuna bağlıdır. Köpek ile ilgili kötü anılarınız varsa kaç ya da don tepkisi verirsiniz. Ayrıca savaş ya da kaç ile donma arasında geçiş yapabilirsiniz. Genellikle 20-30 dk sonra vücudunuz doğal durumuna geri döner. Psikolojik olarak köpek ile ilgili güzel anılarınız varsa hırlasa bile savaş-kaç-don tepkisi vermeden köpeğin yanından geçip gidersiniz.

SAVAŞ-KAÇ-DON TEPKİSİ VE DUYU BÜTÜNLEME BAĞLANTISI

Etiket ya da tanılama, davranış için bir bahane olarak kullanılmamalıdır. Ebeveyn olarak çocuğunuzun karşılaştığı gerçek mücadeleler ile ilgili başa çıkma yolları arıyorsanız doğru yoldasınız demektir. ÇocuğunuzU neyin harekete geçirdiğini ve ona en iyi nasıl yardım edebileceğinizi anlamaya çalışırken duyusal işlemleme ile savaş-kaç-don tepkisinin bağlantısını anlamanız önemlidir.

Öğrenme, sosyal etkileşim ve uyanıklık için çocuğun savaş-kaç-don tepkisinden hazır duruma geçişi sağlanmalıdır. Çocuk beyni, dikkat durumundan istemsiz fiziksel tepki, kaygı ve saldırganlık durumuna geçtiyse davranış zorlukları yaşayacaktır. Bu durum hem ebeveyn hem çocuk için zordur.

Duyu bütünleme sorunları (özellikle modülasyon problemi) yaşayan çocuklarda duyuların algılanmasında problem vardır. Görsel ya da işitsel hassasiyet öfke nöbetine neden olurken, hafif dokunma savaş tepkisine yol açabilir. Ani ve beklenmedik bir sese karşı donma tepkisi gösterebilir.

Sık sık aynı tepkinin gösterilmesi sonucu kaygı ve davranış sorunları oluşur. Tehdit edici olmayan uyaranlar tehditkar algılanır. Günlük yaşamı, akademik başarıyı ve öğrenmeyi olumsuz etkiler.

NE ZAMAN? NE YAPMALI?

Çocuğunuz,

Sürekli (her gün ya da günde birkaç defa) savaş ya da kaç tepkisi veriyorsa,

Her zaman gergin görünüyorsa,

Korku ve endişeleri varsa,

Günlük aktivitelerini etkileyen stresli olma durumu hakimse,

Bağıran, bir şeyler fırlatan, ısıran, tüküren, tekmeleyen ve vuran bir çocuksa,

Kendini izole ediyorsa,

Kulaklarını/gözlerini kapatıyor, ellerini/gözlerini sıkıyorsa,

Yüz ifadesinde ve beden dilinde değişiklikler varsa,

Tehdit edici olmayan durumlardan korkuyorsa, öfke nöbeti, hayal kırıklığı ve panik yaşıyorsa,

Kendisi rahatlayamıyor ve başkası da rahatlatamıyorsa,

Öğrenme ve sosyalleşmesini olumsuz etkiliyorsa yardım almanın zamanı gelmiş demektir.

SAVAŞ-KAÇ-DON TEPKİSİ SIRASINDA NE YAPMALI?

Bu tür davranışları olay anında halletmek yardımcı olmaz. Vücut bu tepkiler verilirken kendini dış dünyaya kapatmıştır zaten.

Gözlem, detaylı bir aile görüşmesi ve duyu profili sorularının yanıtlanması ile Duyu Bütünleme Değerlendirilmesi yapılır. Hepsinin yorumlanması sonucu çıkan bulgular durumun duyusal olup olmadığı ile ilgili bilgi verir.

Duyu terapi seansı ve duyu diyetinin oluşturulması ilk aşamadır. Ebeveynlerin, diğer aile fertlerinin ve gerekirse öğretmenlerinin bilgilendirilmesi ile doğru tepkinin doğru zamanda verilmesi sağlanır. Kolay olmayacak, ancak çocuğunuzu uyaranlara yanıt vermesi veya bedenini doğru ve  hızlı bir şekilde düzenlemesi için donatmaya başladığınızda, başarılar ardı ardına gelecek.   

Yoga, solunum egzersizleri, sportif aktiviteler, düzenli egzersiz, resim ve müzik gibi sanatla uğraşmak

Çocuğunuzun benzersiz ve eşsiz olduğunu unutmayın. Ebeveyn olarak yapacağınız en iyi şey onları ailenizin ve dünyanın işlevsel ve üretken üyeleri olarak yetiştirmektir.

Kaynak:

1.https://www.healthline.com/health/mental-health/fight-flight-freeze

2. https://kidsactivitiesblog.com/87918/sensory-processing-fight-flight-connection/

3. https://vitallinks.com/blog/sensory-modulation-developmental-trauma/

4. https://www.thechaosandtheclutter.com/archives/helping-child-fight-flight-freeze-mode

20.09.2020