GİZLİ ALERJİLER: DAVRANIŞ BOZUKLUĞU VE DUYUSAL SORUNLARA NEDEN OLUR MU?

Amerika’da 6,4 milyon çocuğa DEHB teşhisi kondu. Son 8 yılda vakalarda %42’lik bir artış söz konusu. (1) Türkiye’de ise her 20 çocuktan birinde, okul dönemi çocukların %3-6 ‘sında DEHB’na rastlandığı ve erkek çocuklarda kız çocuklarına göre daha fazla rastlandığı ifade edilmektedir. Etrafınıza baktığınızda öfke nöbeti geçiren, hiperaktif, odaklanma problemi yaşayan daha fazla çocuk görüyorsunuzdur eminim. (2)

DEHB genel olarak gelişimsel döneme uygun olmayan dikkat, aşırı hareketlilik ve dürtüsel davranış problemleri olarak tanımlanmaktadır. Bu tanımlamada yer alan belirtilerin 7 yaşından önce ortaya çıkmış olması, son 6 aydır yaygın olarak görülmesi ve ev ve okul gibi iki ayrı ortamda bu belirtilere rastlanması gerektiği belirtilmektedir. (2)

Alerjiler ise günümüz çocuklarında öğrenme zorluklarının ve davranış sorunlarının en büyük nedenlerinden biri olabilir.

ALERJİ ÖĞRENMEYİ VE DAVRANIŞI NASIL ETKİLER?

Alerji testi her çocuk için rutin yapılan bir uygulama değildir. Kusma, ishal, şişlik, kaşıntı, döküntü vb belirtiler olmadan genellikle yapılmaz.

Alerjilerin en önemli yan etkilerinden birisi tıkanıklıktır. Kulak, burun ve boğaz tıkandığında enfeksiyon oluşur. Kronik kulak enfeksiyonlarının işitme üzerine olumsuz etkisi vardır. İşitme hem öğrenme hem de davranış için kritiktir. Çocuk duymadığında sizin isteklerinizi yerine getiremez ve ödevlerini yapamaz. Bulanık bir dünya içinde kalan çocuk kendi küçük dünyasını yaratır.

Vücudun besin maddelerine aşırı tepki vermesi bir çok vücut sistemi üzerinde stres yaratır. Karın ağrısı, mide bulantısı gibi belirtiler Sindirim sisteminin, nefes almada zorlanma solunum sisteminin etkilendiğini bize gösterir. Ancak en büyük sorun beyinde tetiklenen iltihap etkisidir.

İltihap aslında vücudun koruma mekanizmasıdır. Ancak uzun süre olduğunda vücudun koruyucu saldırı mekanizması ekstra hasara neden olur. Gelen bilginin işlemlenmesini, okumayı ve yönü anlamayı kesintiye uğratır, dikkat süresini kısaltır. Bu nedenle gizli alerjisi olan bir çok çocuğa Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) teşhisi konur. Aslında duygusal, duyusal ve davranışsal sorunların nedenleri alerji ve bunun vücudumuza etkisi olabilir.

NE YAPMALI

Çocuğunuza DEHB teşhisi konduysa gözlem yapmanız çok önemlidir.

Okulda sınıf çalışmalarına katılımını, ödev yapma durumunu, zayıf hafızaya ya da akılda tutma becerilerine sahip olup olmadığını, yazısının okunaklığını incelemeniz gerekir. Gizli alerjisi olan bir çok çocuk ağzı açık ve boş bir bakışla dinleme halinde olabilir. Dikkat dağınıklığı nedeniyle ise kolayca ürkerler.

Kronik burun tıkanıklığı, kronik kulak enfeksiyonları, göz altı koyu halkalar, yorgunluk, ishal ya da kabızlık diğer takip edilmesi gereken fiziksel bulgulardır.

Davranışsal olarak hiperaktivite, sinirlilik, öfke patlaması, savaş-kaç-don tepkisi vermesi gibi bulgular görülür. Duyusal işlemleme sorunları nedeniyle yaşanan davranış sorunlarını DEHB ya da alerji tepkisi ile ayırt etmek gerekir. Çünkü çocuklar çoğu zaman yaptıklarına anlam veremezler.

Bu gözlemler ışığında en doğru karar alerji testi yaptırmak olabilir. Böylece teşhis edilen durum karşısında çözüm yolları bulunabilir.

EVDE NE YAPMALI

Süt, glüten, yumurta, şeker, gıda boyaları, koruyucular ve kuruyemiş içeren gıdaların daha çok alerji yaptığı bilinir. Hangisinin alerji yaptığını bulmak için tüm seçenekleri çocuğunuzun diyetinden kaldırın. Vücudun birkaç hafta dinlenmesine izin verin. Sonrasında yiyecekleri tek tek ekleyebilir ve belirtileri takip edebilirsiniz.

Diyetlerinden bu besinlerin haftalık programlarla çıkartılması sonucu karın ağrısının azaldığı ve davranışların düzeldiği görülür. Diyet değişikliklerinin davranış ve fiziksel aktiviteye etkisinin olmadığını düşünebilirsiniz. Ama denemeye değer. (3)

Aynı zamanda çocuğunuzun “Seçici Yiyici” ve “Duyusal Yeme Problemi” konusunda da değerlendirme yapmanızı sağlar. Besinler vücudumuzu beslemek içindir. Ancak besin alerjileri sonucu görülen yan etkilere bağlı olarak duyu bütünleme sorunları ve davranışsal problemler görülebilir. Duyusal nedenlerle oluşan yeme problemleri de okul içi davranışlarda ve okul başarısında olumsuzluklara neden olabilir.

Diyet, beslenme ve olası tıbbi bir durumla uğraşırken çocuk doktoruyla yakın bir şekilde çalışmanızın önemli olduğunu unutmayın.

Kaynaklar:

 1. https://ilslearningcorner.com/2016-03-hidden-allergies-cause-for-disruptive-behavior-sensory-issues-poor-retention/

2. Doğaroğlu T. (2013) Bilgisayar ve Eğitim Araştırmaları Dergisi. Türkiye’de Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu ile İlgili Çalışmaların Yürütüldüğü Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi. Sayı 2: 90-112

3. https://www.sensorymomsecrets.com/spd-and-food-allergies-and-the-change-in-behavior/

4. Eryılmaz E., Budak M. (2019) Türk Psikoloji Yazıları. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunu Erken Tanımada Cinsiyet Önyargısı. Haziran, 22(43), 90-101

14.09.2020