ÇOCUĞUM NEDEN BECERİKSİZ?

Motor planlama bozukluğu, praxis ya da beceriksizlik olarak üç isimle adlandırılan durum, beynimizin bizim için yeni olan veya daha önce yapmadığımız hareketleri veya etkinlikleri planlaması, planı uygulaması, tekrar aynısını yapabilmesi durumudur. Fikir üretme, üç boyutlu düşünme, grup aktivitelerine uyma, yeni aktiviteler öğrenebilmek için “Beceri/Praksis” önemlidir.

Dokunsal his, dokunma duyumuza, özellikle de cildimize karşı değişen basınç veya titreşimden alınan bilgiler anlamına gelir.

Beden farkındalığı (propriyoseptif) duyusu, vücudumuzun çevredeki yönelimini algılama yeteneğimizdir. Kaslarımız ve eklemlerimiz, beynimize vücut bölümlerimizin uzayda hangi pozisyonda olduğunu söyleyen minik propriyoseptif duyu reseptörlerine sahiptir. Beyniniz daha sonra vücudunuzu koordine edebilmeniz ve hareketleri planlamak için bu bilgiyi kullanır.

Dispraksi veya motor planlama problemleri, bir bireyin praksis problemleri olduğunda kullanılan terimlerdir. Dispraksi, hareketlerin garip veya beceriksiz görünmesine neden olabilir.

Duyusal Bütünleme teorisini geliştiren Dr.Jean Ayres, altta yatan duyusal sorunlarla ilişkili iki tür uygulama zorluğu olduğunu ortaya koymuştur. Somatodispraksi ve vizüeldispraksi.

Ayres'e göre, somatodispraksi terimi, zayıf dokunma ve vücut pozisyonu farkındalığı algısı ve ayırt edilmesi ile ilgili motor planlama bozukluklarını tanımlar. Bisiklete binmek, yürümek, merdiven çıkmak gibi kas aktivasyonu gerektiren eylemleri planlama ve uygulamada zorluklar görülür. Vücut farkındalığını ve güçlerini bir nesne üzerine uygun şekilde derecelendirme becerileri azalmıştır. Yeni (alışılmışın aksine) motor görevlerle mücadele edebilirler, ancak bir kez öğrendikten sonra bu görevleri yeterli beceriyle yerine getirebilirler. Bir pozisyondan diğerine geçiş yapmak veya bir dizi eylemi gerçekleştirmek çok zor olabilir. Somatodispraksili bazı çocuklar, konuşma ve yemek yemeyi etkileyebilecek oral uygulamada da problem yaşayabilir.

Somatodispraksi, bir kişinin performansının doğruluğunu ve giyinme, yemek yeme, çatal bıçak kullanma, el yazısı, yazı yazma, oyuncaklarla oynama, top oyunları gibi günlük aktiviteleri gerçekleştirmede zorlanmaya neden olarak çocuğun kendine güvenini etkileyebilir.

Vizüeldispraksi, görme algısı ve görsel-motor planlamada zorluğu tanımlamak için kullanılır. Model alarak aynısını yapma, gördüğünü yazıya geçirme, ince el becerilerinde, görme duyusunun baskın olduğu (pazıl yapma, lego oynama) oyunlarda zorlanma görülür.

Çocuğun genetik mirası önemlidir. Dispraksi, okul çağındaki çocukların kabaca % 5-6’sını etkiler. Ancak detaylı değerlendirme ve gözlem ile çocuğun beceriksizliğinin, okul başarısızlığının, yazı yazma güçlüğünün nedenleri bilinirse yardım etmek kolaylaşır. Duyu Bütünleme Terapisi, kanıta dayalı ve eğlenerek değerlendirme, tedavi yapan tek yöntemdir. Çocuk eğlenir ve iyileşir. Zorluklarının farkına varır.

Kaynak:

(1) Goldschmidt T., Daniels L. (2019) Parent-carer awareness and understanding of dyspraxia. Psychology in Africa Dergisi. Vol 1-29; 87-91.

(2) Mailloux Z., Schaaf R. (2020) Ayres Duyu Bütünleme İçin Klinisyenin Uygulama Rehberi. Bölüm 2, 17-22.

02.11.2020